1470.10.11.
Vorbunt unde wilkor gemaket twisschen deme heren koninge vorben. unde der prelaten ritterschopp manschoppe unde den steden Lubeke unde Hamborch.
Witlik sy allen de jennen de dessen breff zeen edder horen lesen , dat wii Cristiernn van godes gnaden to Dennemarken Sweden Norwegen der Wende unde Gotten koningh hertoge to Sleszwiik greve to Holsten Stormaren Oldemborg unde Delmenhorst , unde wii Nicolaus to Sleszwiik unde Albert to Lubek bischoppe, unde wii gemene ritterschop unde manschop der lande des hertochrikes to Sleszwiik unde greveschoppe to Holsten unde Stormaren , unde wii borgermeistere unde radmanne der stede Llubeke unde Hamborg , unde wii gemenen stede wickbelde unde stallere der vorscreven lande Sleszwiik Holsten unde Stormarn vor uns unse borgere inwonere unde undersaten mit wolbedachteme mode unde ripem rade, der hilligen drevaldicheit to love deme hilligen Romischen riike nicht to vorvange sunder allewege to eren unde werdicheit , dorch nod nuth vromen bestendicheit unde vredes willen der erscreven lande stede borgere inwonere unde al unser unde unser jewelikes undersaten , deme gemenen besten to gude unde unrechter wald weddertostande , uns lofliken lefliken unde vrundliken voreniget vorstricket tohopesatet unde vorbunden hebben , vorenigen vorstricken tohopesaten unde vorbinden jegenwardigen in kraft desses breves in nascrevener wise:
Int erste dat wii vorben. Nicolaus unde Albert bischoppe ritterschop manschop stede wickbelde stallere unde unse undersaten scholen unde wil len , unde een jewelik van uns schal unde wil unseme rechten heren doen, dat wii edder welk van uns eme van eren unde rechtes wegene plichtig sint : unde scholen unde willen deme ergnanten hochgeboren fursten unde heren heren Cristiernn koninge truweliken helpen unde bystand doen , dat he in den vorscreven landen Sleszwiik Holsten unde Stormaren aller herlicheid unde rechticheid de eme van rechte tokomen unde behoren bruken moge. Ok scholen wii vorscreven Cristiernn koning unse erven unde nakomelinge bischoppe gemene ritterschop unde manschop der stede Lubeke unde Hamborg privilegia na ereme inholde by allem weerde holden unde holden helpen, ere borgere inwonere unde undersaten in den genanten landen unde gebeden in eren rechtverdigen zaken truweliken beschutten unde beschermen , unde nicht steden dat se an live edder gude beschediget werden, unde de jenne de ere stede mit qweke edder anderen guderen besoken de ere vyende nicht en syn boven eren rechten tollen nicht beswaren edder beschedigen noch steden dat se beschediget werden , ok nenen nyen tollen tiegen ere privilegia upstellen edder mit jenigerleye umplicht beswaren edder beswaren laten. Des so scholen unde willen wii vorben. van Lubeke unde Hamborg de ingesetene der erscreven lande gerne wedderumme beschutten unde beschermen unde enen jeweliken helpen by rechte beholden unde nicht steden dat se van jemende vorunrechtet werden , ok dergeliken wedderumme uppe se edder ere gudere neenen nyen tollen setten.
Vurder so scholen unde willen wii vorben. samptliken unde besunderen unse borgere inwonere unde undersaten vorbidden beschermen unde vordegedingen unde mit unrechte edder wald nicht overvallen edder dorch de unse overvallen laten noch se boven ere wondlike plicht mit wald beswaren , se ok by rechte laten unde nicht vorweldigen. Unde welk van uns hiirjegen dede edder gebreklik were, den scholen in affwesende des heren koninges vorscreven, isset in deme hertochrike de eddele unde wolgeborne here Mauricius greve to Peremunth nu tor tiid to Fflensborg amptmann unde de amptman to Gottorpe unde de gnante here Nicolaus bischop to Sleszwiik unde de gestrenghe here Dethleff Reventlow, ritter , unde de duchtigen knapen Clawes van Anevelde to Masleve , Henning Poggewisch , Clawes van Anevelde to Zegard unde andere redere am hertochdome beseten de me darto wil theen , unde isset in den greveschoppen de ergnante here Albert bischop to Lubeke unde de duchtigen knapen Clawes Rantzow , Detleff van Boeckwolde , Wulff Poggewisch unde andere redere in den greveschoppen Holsten unde Stormaren wonaftich de men darto theen wil mit den de en in sulliken zaken umpartielik dar voghlik to dunken unde belegen synt, dar to vermogen dat de sik an rechte nogen late.
Dergeliken scholen ok unse undersaten borgere inwonere unde bur samptliken unde besunderen mit wrevel overdade edder anderer unredeliken wise sik jegen uns nicht setten edder jenich vorbund jegen uns edder jemende van uns ofte unse amptlude maken ; dede jemend hiir entjegen, den edder de scholen unde willen wii samptliken darto holden, dat se doen wes se plege syn . Unde willen se sik nicht vrundliken underwisen unde richtich vinden laten , so scholen unde willen wii darvore syn dat de ungehorsame gestraffet werde. Vortmeer weret dat jenige ffursten heren rittere knapen stede ofte jemend anders de vorscreven unse lande stede borgere inwonere unde undersaten samptliken edder besunderen mit gewald wedder recht ofte jegen unse edder der unsen privilegia, dar unser een des anderen to rechte mechtich were , overvallen benodegen krenken beschedigen ofte vorkorten wolde , overville benodegede krenkede edder vorkortede to water ofte to lande , unde den beschedigeden darumme dat redelik were nicht bescheen edder weddervaren mochte , so scholen unde willen wii samptlicken unde besunderen , so des werd syn van noden , dat benodegede part to rechte vorbeden unde vorscriven unde unser een des anderen dage , wan wii edder welk van uns dar to geeschet werden , wii vorben. bischoppe ritterschop unde manschop up der vorscreven lande, unde wii van Lubeke unde Hamborg up unse egene koste besenden unde vorsoken , unde helpen sulliken overvall gewald unde vorkortinge in vrundlicheid affkeren oft me kan. Mach uns dat nicht bedygen , unde men uns edder welken van uns ofte unsen undersaten samptliken edder besunderen boven sodane rechtes irbedinge jo overvalles unde ungemakes nicht vordregen wolde, so dat wii edder jemend van uns deshalven mit jemende to unwillen unde veyde komen mosten dat god affkeren wille , denne scholen unde willen wii edder unse vulmechtigen darumme na legenheid der zake edder veyde overeenkomen, wo wii mit ernste unde allen truwen sodane overval unde wald affkeren unde weren mogen unde bespreken wo stark wii de were willen schicken , beschedeliken van allen delen na legenheid unde vormoge enes jeweliken deles van uns vorbenomeden na antale beyde to water unde to lande , twe vothgengere mit pantzer schilde hode unde armborste vor enen reysener to rekende , unde ok den vurder overeenkomen ume de kost unde theringe. Weret overst dat uns ergenanten koninge in dessen vorscreven landen Sleszwiik Holsten unde Stormaren , edder jenigeme van uns vorberorden delen overval effte bestallinge beschege so hastliken , dat wii edder welk van uns darumme nicht to stuvende komen konden, so scholen de anderen van uns uns unde unser jewelkeme to entsettinge unde to hulpe komen mit aller macht so se erst konen, ume sulliken overval unde bestallinge afftokerende na al ereme besten vormoge. Unde wii alle vorscreven scholen unde willen samptliken oft des van noden worde vyende werden unser een by des anderen hulpe truweliken to blivende de wile sodane veyde waret , unser een den anderen nicht to vorlatende na vorscrevener wise , unde sik nemend van uns afftozonende sunder unser aller unde jewelkes willen unde vulbord unde dat wii alle samptliken in der zone mede besorget werden unde syn.
Ok weret dat uns Cristiernn koninge to behuff unser vorscreven lande Sleszwiik Holsten unde Stormeren edder jemende van uns allen vorscreven parten hovewerkes unde weraftiger lude behuff worde, de schal unser een deme anderen senden up sine egene kost beth in syn behold , unde weme de also to hulpe gesand werden , de schal en kost gedrenke hoy unde haveren geven so lange se in siner hulpe syn ; men de se uthgesand heft schal en soldye geven huffslach betalen unde eren schaden staen uth unde wedder to hus ; unde oft wii vorben. deele jenige stede edder slote van unsen vienden wunnen , de scholen uns samptliken gelden unde tokomen edder unser een deme anderen dar vore na redelicheid unde legenheid willen maken na antale der weraftigen de se darto uthgeverdiget hadden ; unde nemen wii vorscreven deele jenigen vromen an gevangenen edder dinghtale , wes des beschege, schal men delen na mantale der weraftigen lude de den vromen irworven hebben ; unde worde in sodaner veyde uns vorgescreven delen samptliken edder besunderen jenige vangene affgegrepen dar god vor sy, den schal men van den jennen de se gevangen hebben edder in dersulven veyde vangende werden jegenere geven al de wile dat jemend van uns allen vorscreven delen jenige sodane gevangene heft, so lange dat alle vangene quyth sint. Beholden wii ok denn vangene over, de schal men schatten unde dat geld like delen na antale alse vorgescreven is. Weren ok der jegnere so vele nicht , so scholen wii Cristiernn koning van unser unde unser vorscreven lande unde wii van Lubeke unde Hamborg van unser stede wegene na antale der weraftigen so vorscreven is unse affgegrepen gevangene quyten unde losen. Ok scholen wii vorben. Cristiernn koning bischoppe ritterschop unde manschop der lande Sleszwiick Holsten unde Stormaren, unde wii van Lubeke unde Hamborg mit nemende veyde anslaen edder maken , sunder id geschee mit unser aller dele vorscreven edder unser vulmechtigen darto geschicket willen unde vulborde unde sy vorvolget in aller mate so vorgescreven steit.
Mochte ok jenigeme dele van uns sodane vorvolgh nicht behulpelik wesen edder werden , so willen unde scholen wii sullike vorgemelten veyde samptliken annemen darane by eenander bliven unde de tosamende holden unde to ende vullenvoren in aller wise so vorberoret is .
Weret ok zake dat god affkere dat jenige schelinge twidracht ofte unwille twischen uns vorben. parten alse der heerschop prelaten ritterschop manschop unde uns steden Lubeke unde Hamborg entstunde, dar schal desse vrundlike tohopesate unde vorbund nicht mede gebroken werden men allikewol bestendich unde kreftich bliven , unde wii anderen dele de nicht to unwillen sint, scholen unde willen se to nener veyde edder vordreeth steden sunder mit gantzeme vlite to dage stellen unde de twistigen zake in vrundschop vorscheden. Wolde sik overst de vrundschop nicht vinden , so scholen wii vorben. parte de nicht in twiste syn edder unse vulmechtigen darto vorplichtet syn de twistigen parte in rechte to vorschedende ; unde wes wii vorben. unschelaftige dele denne in rechte vinden ofte affseggende werden , dar scholen sik de twistigen ane benogen laten unde nene andere schedesheren dar enboven kesen.
Were overst een van den twistigen parten de sik nicht wolde laten benogen recht to nemende unde to donde so eme gevunden unde gedelet were , deme scholen unde willen wii anderen alle under ogen vallen unde dat mit ernste dar to holden unde hebben recht to nemende unde to donde , unde deme parte dat overbodich is recht to donde unde to nemende vorderinge hulpe unde trost doen. Unde up dat desse vrundlike tohopesate unde eendracht , de dre jaar sunder middel na gifte desses breves negest volgende duren unde waren schal , desto vaster unde getruweliker geholden werde unde unvorbraken blive, so scholen unde willen wii vorben. alle unser een deme anderen mit ernste und guden truwen bystendich wesen unde alle dingh tome besten duden unde keren unde mit des anderen besten ummegaen. Unde ume bestendicheid willen desser vorscreven dinghe scholen unde willen wii obgen. parte edder unse vulmechtigen des jares eens up den sondach jubilate bynnen deme Kyle to hope komen des avendes in der herberge to wesende unde mit vlite overwegen unde spreken wes uns in desser tohopesate nuette unde vromelik wesen mach , unde oft dar wes gebrekes ofte unwillen twischen etliken van uns vorben. deelen entstaen were in vrundschopp efte rechte by to leggende . Unde wannere desse vorscreven dre jare ummekomen sint , eft denne jenigeme dele vorben . desse tohopesate nicht gelevede vurder edder lengher to holdende , dat deel schal een gans jare tovoren bynnen deme Kyle up deme vorscreven dage de voreninge apembare unde witliken upseggen ; unde alle de wile deme so nicht beschued , schal desse tohopesate unvorbraken unde in vuller macht bliven unde geholden werden. Unde wii vorscreven deele beholden uns des , oft wii jenige ffursten heren greven rittere knapen lande edder stede in desse vrundliken tohopesate meer innemen unde entfangen wolden, dat sodant schee mit unser aller vorben. parte vulborde unde eendrachtigeme willen. Unde desse tohopesate schal uns vorgescreven parten alse der heerschop prelaten ritterschop manschop steden unde wickbelden in unsen privilegien vryheiden rechticheiden besegelden breven unde lofliken wonheiden nergene mede to vorvanghe sunder de scholen hyr mede bevestiget gestarket unde confirmeret wesen. Des so scholen unde willen wii van Lubeke unde Hamborg nemende van der ridderschop edder manschop der erscreven lande Sleszwiik Holsten unde Stormaren in unse stede mit gewald halen laten, men me schal de vorclagen dar sik dat van rechte bored, buten bescheeden kerkenbrekere mordere stratenrovere zeerovere deve mordbernere unde apembare misdedere, alse de vorgescreven stede darmede geprivilegieret sint.
Alle desse vorscreven stucke unde artikele samptliken unde besunderen loven wii Cristiernn koning vorscreven vor uns unse erven nakomelinge unde undersaten , unde wii Nicolaus to Sleszwiick unde Albert to Lubeke bischoppe vor uns unse nakomelinge unde undersaten, unde wii vorben, ritterschop unde manschop vor uns unse erven unde undersaten , unde wii borgermeistere unde radmanne der stede Lubeke unde Hamborg , unde wii stede unde wickbelde nabescreven, unde wii stallere in Eiderstede Strande unde Kerreherde vor uns unse nakomelinge borgere inwonere unde undersaten stede vast unde unvorbraken to holdende in groteme loven guden truwen ane alle arge list unde geverde.
Des to merer zekerheid bevestinge unde. tuchnisse der warheid hebben wii Cristiernn koningh vorben. unse secret , unde wii Nicolaus to Sleszwiik unde Albert to Lubeke bischoppe vorscreven , unde wii Clawes unde Detleff Reventlouw rittere , unde wii borgermeistere unde radmanne to Lubeke , unde wii nabenomenden Godzik van , Alevelde . Wulff van der Wisch , Detleff van Boekwolde , Siverd Radlow, Clawes Keye Hans unde Hinrik Rantzouwe, Lluder Rumoer, Eggerd Heeste , Clawes van Alevelde heren Johans sone , Hinrik Benedictus unde Dethleff van Alevelde dessulven heren Johans sone, Wulff Poggewisch Hansens sone Clawes Raetlow, Henningh Poggewisch, Clawes van Alevelde to Zeegarden, Diderik Blome unde Reymer Zeestede heren Otten sone in dessen vorscreven landen unses gnedigesten heren koninges redere , unde wii borgermeistere unde radmanne to Hamborg , unde Mathias Radlow , Henneke unde Otto Waelstorp, Iwen Meynstorp , Marquard van Siggen, Clawes Reventlouw, Otto Wiltberg , Joachim Siverd unde Henningh Broktorp , Detleff Swave , Schacke Marquard unde Clawes Rantzouwe Hennekens sons , Benedictus unde Dethleff van Alevelde heren Johans sone , Benedictus Otto Schako unde Clawes van Alevelde Wulves sone , Schacko Rantzouw Clawes sone, Wulff Poggewisch Wulves sone , Benedictus Poggewisch Breydekens sone , Godtzick Rantzouw Godtzickes sone , Emeke Esborn, Jurges Krummediik Borcherders sone , Detleff vame Damme , Peter Pawel unde Hinrik Rantzouw Breydens sone , Hinrik Blome , Bertram Poggewisch , Henneke Stake , Clawes van der Wisch Clawes sone , Hartich Rantzouw heren Schackens sone , Hinrik Breyde, Pawel Breyde, Otto Zeestede Benedictus sone, Emeke Otte unde Benedictus Zeestede heren Ottens sone , Otto Clawes unde Reymer Zeestede heren Siverdes sone , Henneke van Boekwolde Hinrikes sone , Wulff Breyde , Hinrik van Boekwolde heren Detleves sone, Clawes Rantzouw Hinrikes sone , Marquard Clawes unde Wolmer Rantzouw Marquardes sone , Henneke Swyn, Hartich unde Otto Rantzouw Wolmers sone , Luder Krummediik Hennekens sone , Tamme Sture , Clawes Kuele , Detleff van Hadele , Lluder Heeste, Llaurens Leve ame Strande , Tete Vedderssone in Eyderstede unde Anders Sunnekenssone in Karherde knapen stallere unde voged , unde wii borgermeistere unde radmanne desser nabenomeden stede unde wickbelde Kyl , Rendesborg , Idzeho , Krempe, Sleszwiik, Vlensborg unde Hadersleve hebben so vele wii unser ingesegele an dessen breff van spacii unde rumes wegen henghen konden hiir nedden witliken anghehenget ; unde wowol vele van uns vorben . unse ingesegele hiiran nicht hengen konden , nichtesdemyn scholen unde willen wii in desser vrundliken tohopesate begrepen wesen geliik oft unse ingesegele ghehenget weren mede an dessen breff.
Gegeven unde gescreven to Zegeberge na godes bord dusentveerhundert dar na ime soventichsten jare ame donredage negest na Dyonisii des hilligen bischoppes unde martelers.
___________________________________________
erste Anlage 20.12.2025 Jürgen Sarnowsky / letzte Bearbeitung 20.12.2025 /
Bearbeitungsstand: nur Regest / für Rückfragen: Juergen.Sarnowsky@uni-hamburg.de (Jürgen Sarnowsky)
zurück zur Regestenliste für 1470